سنگ رسوبی به سنگی گفته می‌شود که بر اثر ته‌نشین شدن مواد داخل آب به وجود می‌آید. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه‌ها می‌برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می‌روند. روی هم قرار می‌گیرند و پس از سفت شدن سنگ‌هایی را به وجود می‌آورند که به آن‌ ها سنگ‌های رسوبی گفته می‌شود. سنگ‌های رسوبی لایه‌لایه‌اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است.^[۷۳]

 

سنگ دگرگونی

 

دگرگونی به مجموعه عواملی گفته می شود که در اثر آن مشخصات سنگ ها تغییر می‌کند و سنگ به نوع دیگری که سنگ دگرگونی نام دارد، تبدیل می شود. عوامل دگرگونی ممکن است باعث تغییر بافت و ساخت ترکیب شیمیایی و …سنگ ها بشود. اگر سنگ اولیه که تحت تاثیر دگرگونی قرار گیرد، رسوبی باشد، پیشوند پارا و در حالتی که سنگ اولیه آذرین باشد پیشوند ارتو در جلو اسم سنگ دگرگونی حاصله قرار می‌گیرد. عوامل دگرگونی مهم دمای زمین و فشار می‌باشد^[۷۴].

 

لایه بندی

 

لایه بندی^[۷۵] یا چینه بندی^[۷۶] یکی از مهمترین خصوصیات سنگ های رسوبی است. طبقه یا لایه را می توان به صورت جسم ورقه مانندی تعریف کرد که به دو بعدش در مقایسه با بعد سوم(ضخامت) زیادست. ضخامت لایه از چند سانتی متر تا چند متر تغییر می‌کند. از نظر ابعاد نیز طبقات متفاوت اند و ممکن است تا چندین کیلومتر گسترش داشته باشند. هر طبقه از طبقات مجاور خود توسط یکسری خصوصیات مشخص می شود. این خصوصیات ممکن است اختلاف در اندازه ی ذرات( شیل، ماسه، کنگومرا و …) باشد و یا اینکه اختلاف در ترکیب (ذغال، شیل ، آهک و ….) سختی، رنگ و مشخصاتی نظیر آن ها سبب مشخص شدن لایه شود. در بعضی مواقع نیز ممکن است دو طبقه با مشخصات مشابه، به وسیله ی یک طبقه ی نازک از هم جدا شوند.

 

در بسیاری از موارد طبقات متجانس اند ولی در پاره ای حالات، بافت لایه ها در قسمت های مختلف آن ها متفاوت است^[۷۷]. حوضه یا منطقه ای که از نظر لایه‌های رسوبی یکی هستند و گسترش طولی و عرضی و جانبی آن ها یکسان است، یکپارچه نامیده می‌شوند.

 

در طبیعت بیشترین نفت و گاز در سنگ مخزن های رسوبی از جمله ماسه سنگ و کربنات ها قرار دارد. علاوه بر آن ممکن است در سنگ های آذرین و دگرگونی ، ان هم در شرایط ویژه( مثلا شکستن سنگ ها) هیدروکربن تجمع یابد.

 

نفوذ پذیری

 

سهولت عبور جریان مایعات از داخل حفره های رسوب یا سنگ ها را نفوذپذیری می‌نامند. مقدار نفوذ پذیری به اندازه ی حفره ها، غلظت مایع و نیروی کشی که با کاهش اندازه ی دانه ها کم می شود بستگی دارد. در واقع عواملی که بر تخلخل اولیه موثراند در میزان نفوذ پذیری نیز مؤثر می‌باشد. نفوذ پذیری را با واحد دارسی بیان می‌کنند. یک دارسی عبارت است از میزان نفوذپذیری که در آن یک مایع با غلظت یک سانتی متر در ثانیه تحت فشار یک اتمسفر بر سانتی متر عبور کند. نفوذ پذیری اغلب سنگ ها به طور کلی کمتر از یک دارسی می‌باشد^[۷۸].

 

تعداد لایه ها

 

مورد مهم دیگر در شناخت میادین نفتی، شناسایی لایه‌های مختلف زمین شناسی و نحوه ی قرار گیری آن هاست. مثلا ‌در مورد پارس جنوبی از پنج لایه K₁، K _۲، K _۳ ،K _۴ ،K _۵ تشکیل شده است. عمق آب در بخش های مختلف از ۱۵- ۷۰ متر متغییر است. سازند سدیر (پشتک) که عموما شیلی است، باعث هرز روی کامل در چاه های حفر شده در این میدان می شود. این سازند بر روی سازند خوف قرار گرفته است. سازند تولیدی این میدان، خوف(دالان، کنگان) نام دارد و با سن زمین شناسی پرمین(بالایی) و تریاس (پایینی) دارای ضخامت های متغییر بین ۶۰۰-۴۰۰ متر بوده و در محدوده ی عمقی ۲۵۰۰ متر تا ۳۹۰۰ متری در میدان شمالی تجمع یافته است . این سازند همان طور که گفته شد از ۵ لایه تشکیل شده است.

 

البته زون های تولیدی این سازند شامل چهار لایه ی اولیه می شود. زون های اول تا سوم شامل توالی آهک ، دولومیت و ایندریت هستند. زون چهارم عمدتاً از توالی آهک و دولومیت و کمی آهک تشکیل شده است.. زون اول ضخامتی در حدود ۱۰۰ متر دارد و با وجود تخلخل بالا نفوذ پذیری آن پایین است. حداکثر تخلخل این سازند ۱۲% گزارش شده است. فشار این سازند بالاتر از نرمال بوده و در برخی نواحی تا ۵۸۰۰ پام نیز گزارش شده است. البته از خصوصیات دیگر این میدان بالا بودن سولفید هیدروژن و دی اکسید کربن است^[۷۹].

 

فشار گاز

 

گاز به وسیله ی انبساط گاز موجود در منبع تولید می شود. فشردگی زیاد گاز با آب موجود در منبع ارتباط دارد(آب داتی با آب درون لایه ای) تولید گاز با مکانیسم انبساط آن ارتباط دارد. در ارتباط با ذخایر نفت، مواد تشکیل دهنده ی آن از تعادل بهتری نسبت به گاز برخوردارند. یک چالش بزرگ در گسترش میادین گازی این است که متقاعد بشویم، زمینه ی مساعد به دست آوردن گاز با قیمت فروش مناسب وجود دارد(به عنوان نمونه ای برای ۱۰ سال). معمولا مشتری ترجیح می‌دهد که ذخیره ی قابل اطمینانی از گاز در یک نرخ تولید بالا، در سال های آتی وجود دارد و این در ارتباط با چگونگی فشار نیز می‌باشد که چگونگی تسهیلات متراکم سازی در سطح فراهم می شود^[۸۰].

 

فرق اصلی بین گسترش گاز و نفت به وسیله ی عوامل زیر تعیین می شود:

 

1. 1. اقتصاد حمل گاز

 

1. 1. بازار گاز

 

1. 1. خصوصیات و مشتقات محلول

 

1. راندمان تبدیل گاز به انرژی

برای تولید یک واحد انرژی، حمل گاز تفاوت معنا داری با حمل نفت دارد^[۸۱]. در هر میدان گازی, علاوه بر ذخیره ی گاز، میزان فشار و گاز فاکتور مهم تعیین کننده است . وقتی که چند سال از برداشت میدان می گذرد فشار گاز کاهش می‌یابد و برای برداشت بیشتر از میدان، عمل تزریق گاز در انتها صورت می‌گیرد که گاز تزریقی معمولا Co₂ و ازت می‌باشد.

 

تزریق گاز

 

تزریق گاز به میدان نفتی عملی است در جهت جلوگیری از کاهش فشار نفت مخزن و در نتیجه تثبیت میزان استخراج نفت از یک مخزن نفتی در طول زمان انجام می شود. این روش به دلیل کم هزینه بودن در مقایسه با حفر چاه جدید مورد استقبال قرار گرفت. در این روش از گازهای هیدروکربن، گاز کربنبک و ازت استفاده می شود. هدف نهایی از تزریق گاز تامین ضریب بازیافتی بیشتر برای مخازن نفت سبک نسبت به روش های معمول می‌باشد.

 

راندمان تزریق گاز

 

عوامل زیادی در راندمان تزریق گاز به میدان نفتی دخیل هستند از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

اندازه ی شکل هندسی مخزن

 

یکی از عوامل مؤثر در موفقیت عملیات تزریق گاز میزان سطح تماس بین سیال تزریق شده و نفت درون مخزن است. از آنجا که تزریق سیال ثانویه انحصارا توسط چاه ها انجام می شود، توزیع یکنواخت سطح تماس کار آسانی نمی باشد. برای پایش سطح تماس سیال با نفت درون مخزن، طبیعت و ساختمان هندسی مخزن و نیز انتخاب محل چاه ها ی تزریق اهمیت ویژه ای دارد.

 

شکل هندسی مخزن را نمی توان تغییر داد ولی با انتخاب الگوی صحیح چاه های تزریفی، دبی تزریق و هماهنگی زمان تزریق و زمان تولید می توان تا حدودی موفقیت را تضمین کرد. انتخاب نوع الگوی مناسب برای تزریق گاز در تخصص مهندسین حفاری می‌باشد.

 

در جه ی تخلخل و قدرت نفوذپذیری سنگ مخزن

 

۸- دارا نبودن سلامت روان: سلامت روان یاری دهنده تعمق و تخیل سالم است. افرادی که سلامت روانی نداشته باشند در دریافت پیام­های حسی از محیط و در نگهداری و یادآوری آن ها دچار مشکل می­ شوند. بعلاوه درتفسیر داده ­های محیطی منطبق با واقعیت­ها عمل نمی­کند و شخص را از ارائه اندیشه­ های خلاق که عملی بودن و اثر بخشی از جمله خصوصیات آن است باز دارد.

عوامل پیرامونی:

 

۱- عدم پذیرش فرد خلاق توسط همکاران و مدیران: اگر رفتار و اعمال همکاران نشانگر عدم پذیرش آن ها از فرد خلاق باشد، انگیزه ظهور خلاقیت در وی کاهش یافته یا از بین می­رود.

 

۲- عدم وجود آزادی روانی و ذهنی: محیط سازمانی که اجازه آزادی روانی و ذهنی به فرد خلاق نمی­دهد موجب می­ شود که فرد آزادی کامل برای تفکر و به آزمایش گذاشتن خلاقیت خود را نداشته باشد و به همین ترتیب قدرت خلاقیت در او ضعیف می­ شود.

 

۳- فشار برای انجام کار: مسئولینی که استبدادی عمل می­نمایند باعث می­شوند که خلاقیت در فرد کاهش یابد همچنین مقررات غیر قابل انعطاف و فشار بر فرد برای پیگیری کار قدرت خلاقیت را در فرد سرکوب می­ کند.

 

۴- به تمسخر گرفتن ایده­های غیر معمول: این امر موجب می­ شود فرد خلاق به فردی تدافعی و وسواسی تبدیل شود.

 

۵- عدم وجود انگیزه: عوامل سازمانی زیادی انگیزه خلاقیت را کاهش می­ دهند آلبرشت معتقد است عواملی مانند رشد، موفقیت و عملکرد سازمان باعث از بین رفتن خلاقیت افراد و گروه­ ها می­ شود. رشد یک سازمان احتمال کاهش و از بین بردن خلاقیت را افزایش می­دهد چون در یک سازمان بزرگ رفتار خلاق ترغیب نمی­ شود و امکان ظهور نیز نمی­تواند بیابد. به عبارتی با رشد سازمان سنت­ها، عادات و مقررات افزایش می­یابد و در نتیجه آزادی عمل و انگیزه برای خلاقیت محدود می­گردد که این نظریه در پژوهش صلواتی (۱۳۸۷) که در مبحث عوامل مؤثر بر خلاقیت به آن اشاره شد به فرض گرفته و مورد تأیید قرار گرفته است. بعلاوه هرچه یک سازمان ‌در مورد محصول، خدمات و امور دیگرموفق باشد احتمال نادیده گرفتن امکانات و مسایل یکدیگر زیاد می­ شود و موفقیت به عنوان عملی بازدارنده عمل می­ نماید. از طرف دیگر ‌در مورد عملکرد سازمان البرشت معتقداست فردی که کوشش می­ کند تا برای اجرای اهداف خود راه­های صحیح را برای رسیدن به حداکثر بازده به کار برد با مشکلات بسیاری روبرو می­ شود که همراه با آشفتگی اختلال و ابهام است. این وضعیت ‌به این خاطر است که از تفکر همگرا ـ روش های معمول وتجربه شده ـ برای رسیدن به حداکثر عملکرد و استفاده از پرداختن به راه­حلهای بدیع ـ تفکر واگرا- که به علت مجهول بودن و ابهام زیاد و امکان دسترسی به عملکرد بالا را کاهش می­دهد دوری ‌می‌کنند.

 

الکس اس. آزبورن عواملی که مانع خلاقیت است را شامل موارد زیر می­داند ( به نقل از قاسم زاده، ۱۳۸۱)

 

۱- عکس العمل منفی: اکثر ایده­ ها و پیشنهادات جدید را ‌می‌توان فوراً رد کرد وگاه این امر چنان منطقی و قانع­کننده به نظر می ­آید که فرد پیشنهاد کننده از تفکر بیشتر بر روی ایده خود خودداری می­ کند. روشن است این طرز تفکر منفی به خلاقیت کمکی نمی­کند.

 

مغز ما دو جنبه دارد: یک جنبه آن مغز قضاوت کننده است که به تجزیه وتحلیل و انتخاب می ­پردازد و دومین جنبه آن مغز خلاق است که مطالب را تجسم کرده، پیش‌بینی می­ کند و ایده ایجاد می­ کند. مغز قضاوت کننده قدرت تصور را در مسیر صحیح نگه می­دارد و قدرت تصور در روشن ساختن قوه قضاوت به ما کمک می­ کند. یعنی با بهره گرفتن از قدرت تصور خود ‌می‌توان نتایجی که از قوه قضاوت به دست می ­آید را به منصه ظهور رساند. در کوشش­های خلاق باید مانند دو فرد مختلف عمل کنیم که گاه باید مغز قضاوت کننده خود را خاموش کند و مغز خلاق را روشن کند و مدت لازم را صبر کرده سپس چراغ قضاوت خود را روشن کنیم. در غیر اینصورت قضاوت عجولانه ممکن است خلاقیت راسرکوب کند.

 

۲- عادات پیشین: از عواملی که باعث شده است که هرچه فرد بیشتر رشد کند خلاقیتش کمتر می­ شود این است که عادت زده شده است. وقتی ﻣﺴﺄله جدیدی پیش می ­آید گرایش ‌به این سمت است که فکر به راه حلی­هایی که برای مسایل مشابه به کار رفته محدود شود برای تداوم خلاقیت باید از عادت رها شد و قدرت تصور را در ایده­یابی آزاد گذاشت.

 

۳- دلسرد کردن خود: بسیاری از مردم خلاقیت خود را با دلسرد کردن خود از بین می­برند. ترس از احمق جلوه کردن با علت عدم اعتماد به نفس عنصر مهمی در ممانعت از بروز اندیشه­ های جدید است، ‌بنابرین‏ فرد سعی می­ کند همرنگ جماعت شود و این امر نیز سنت گرایی را به همراه دارد.

 

۴- کم رویی: کم رویی از تردید فرد درباره استعداد خلاقیت خویش ناشی می­ شود. شکسپیر می­گوید: « چنین تردیدهایی خائن­اند و باعث می­ شود که نتایج نکویی را که ممکن است در صورت نبودن ترس از کوشش به دست آوریم از دست بدهیم ».

 

‌در مورد پژوهش­های انجام شده پژوهش صلواتی (۱۳۸۸) سه عامل ساختاری رسمیت، پیچیدگی و اندازه بزرگ سازمان را به عنوان عواملی که باعث می­شوند خلاقیت کمتر شود فرض کرده و مورد تأیید قرار گرفته است.

 

تقسیم بندی­های بسیار دیگری ‌در مورد موانع انجام شده است که کما بیش همانند تقسیم بندی­های انجام شده در قبل است اما به طور کلی این موانع عبارتند از:

 

– عدم اعتماد به نفس

 

– محافظه کاری

 

– متعهد نبودن

 

– وابستگی و جمود فکری

 

– تمایل به همرنگی و همگونی

 

– عدم توانایی در تحمل ابهام و تضاد

 

– عدم پیچیدگی ذهنی لازم برای بررسی مسایل

 

– ویژگی شدید و عدم دانش کافی ‌در مورد علوم مربوط

 

– عدم استفاده از طرفین مغز

 

– عدم تمرکز ذهنی

 

– مقاوم نبودن

 

– کم­رویی

 

– عدم انعطاف­پذیری

 

این ویژگی­ها و ویژگی­های دیگر در این مورد ممکن است در بعضی از افراد بر اساس شرایطی که در آن قرار گرفته اند پرورش یافته باشد و جزء شخصیت آن ها در آمده باشد (ثابت شده باشد) مدیران باید بدانند که آزاد ساختن توان خلاقیت و به کارگیری فکرهای نو در گرو پیروزی بر موانع مذکور است (زارعی متین، ۱۳۸۳).

 

موانع زمانی ملموس می­شوند که قدرت نیروهای پیش برنده نسبت به نیروهای بازدارنده کاهش یابد. در مباحث اجتماعی و انسانی به ندرت ‌می‌توان ریشه موانع را به مورد خاصی نسبت داد و عمدتاًً حاصل علل و اسبابی است که تفکیک آن ها مثل علوم طبیعی به راحتی امکان پذیر نیست.

 

به طور کلی چه عوامل مؤثر در بروز خلاقیت، چه عوامل پیش برنده خلاقیت بروز یافته و چه عوامل بازدارنده­ای که مانع بروز خلاقیت است، با توجه به مکان­ها و زمان­های مختلف و با توجه به ماهیت متفاوت افراد مختلف موقعیتی نسبی می­یابند. یعنی ممکن است این عوامل در یک زمان و مکان مشخص در ‌یک‌دسته از افراد به عنوان عامل اثر گذار یا بازدارنده عمل کنند و در جای دیگر و عده­ای دیگر این عوامل به گونه دیگری باشند. آنچه مهم است شناخت کلی نسبت ‌به این عوامل است تا آنهایی را که مؤثر هستند ایجاد و ترغیب نموده و آنهایی را که بازدارنده هستند از میان برداشت.

 

هرگاه نماینده مجلس به مناسبت انجام وظایف نمایندگی اظهاراتی نماید و با اعمال و افعالی انجام دهد که ایراد آن اظهارات و انجام آن اعمال از ناحیه اشخاص عدی جرم تلقی شود نماینده مجلس را باستناد اظهارات و اعمال و افعال مذبور نمی توان تحت تعقیب جزائی قرارداد و به عبارت دیگر عمل او در این مورد جرم محسوب نمی شود.^[۴۳] نماینده در جلسات علنی یا خصوصی سخنرانی می‌کند، از اعمال دولت انتقاد می‌کند، از وزیران پرسش می‌کند یا آن ها را مورد استیضاح قرار می‌دهد، در کمیسیونها با لوایح پیشنهادی دولت مخالفت می ورزد یا اینکه پیشنهادهای قانونی مخالفی ارائه می‌دهد و همچنین در نطق های قبل از دستور ممکن است از اشخاص عادی یا شخصیت‌های اجتماعی، سیاسی انتقاد کند یا برخی افشاگریهایی به عمل آورد یا بی رویگی و نابسامانی ها را بر ملا سازد همه این اقدامات خصومتهایی را علیه وی تحریک می‌کند و پیوسته ممکن است در معرض شکایات، ‌مزاحمت ها، اعلام جرمها و غیره قرار گیرد. اصل عدم مسئولیت برای آن است که به درستی تفاوت نقش نماینده را با سایر افراد نشان دهد و در عین حال وی را از گزند انتقام و دشمنی و غیره محفوظ نماید. اصل عدم مسولیت در دکترین حقوقی پذیرفته شده اما بسیاری کشورها بر آن استثناء هایی وارد کرده‌اند:^[۴۴]

 

اولا: اصل عدم مسئولیت نباید موجب سوء استفاده از حق شود و نماینده به استناد آن به حریم آزادیها و حقوق افراد لطمه وارد نماید. در قانون اساسی ۱۹۴۹ آلمان فدرال، مصونیت پارلمانی در موارد تهمت، افترا و توهین جاری نمی شود، حتی اگر در قالب وظایف قانونی نماینده داخل باشد. در کشورهای دانمارک و ایسلند حتی می توان از نمایندگان، در صورت موافقت پارلمان بازخواست کرده اصل مسئولیت را جاری نمود.در فنلاند و سوئد در صورتی که پنج ششم نمایندگان پارلمان رأی‌ موافق دهند می توان از نماینده سلب مصونیت کرد.

 

ثانیاً: عدم مسئولیت زمانی معنای واقعی خود را خواهد داشت که راجع به امور عمومی و اجتماعی باشد. بدین معنی که نماینده باید مطالب خود را در قالب طرح مسایل واقعی جامعه بگوید. خطاهای انضباطی نمایندگان و تخلفات آن ها از نظامنامه ی داخلی مشمول اصل عدم مسئولیت نیست. نماینده نمی تواند با سوء استفاده از مصونیت نظم مجلس و جریان امور مجلس را مختل کند.

 

ثالثا: عدم مسولیت نمایندگان، رافع مسئولیت سیاسی آن ها در قبال افکار عمومی نیست. داوری نهایی در باب رفتار و مشی نماینده بر عهده ی مردم است. ضمانت اجرای آن نیز عدم انتخاب مجدد “بازگزینی” آنان توسط رأی‌ دهندگان است.

 

بند دوم: تعرض ناپذیری

 

طبق این اصل نماینده در برابر آیین دادرسی جزایی از مصونیت برخوردار است. تعرض ناپذیری یعنی ممنوعیت تعرض نمایندگان در باب اعمالی که خارج از پارلمان انجام می‌دهند. در صورتی که نماینده ای بیرون از محوطه مجلس، دست به اعمالی زند که طبق قوانین جاری یا بر اساس عرف جرم نامیده می شود باز هم به گونه ای مورد حمایت قانون است. ‌به این عبارت که مأموران انتظامی نمی توانند با او همان رفتاری را کنند که قاعدتا با فرد عادی انجام می‌دهند. یعنی بازداشت و بازجویی و تشکیل پرونده و ارسال دادسرا تا مرحله دادرسی. این امتیاز در نگاه نخست قابل توجیه نیست زیرا خلاف اصل تساوی افراد در برابر قانون است. اما از آنجا که وضع نماینده با افراد عادی تفاوت دارد و ممکن است جواز تعقیب وی موجب آن شود که در عمل از آن سوء استفاده به عمل آید. زیرا همیشه احتمال صحنه سازی، توطئه، اسباب چینی برای خنثی کردن اقدامات نماینده در پارلمان فراهم آورد.^[۴۵]

 

اصل تعرض ناپذیری یا مصونیت از تعرض نقش مکمل مصونیت پارلمانی را دارد و بر اساس آن تعقیب نمایندگان در برابر ارتکاب اعمال خارج از حوزه ی نمایندگی نیازمند اجازه پارلمان است. در قانون اساسی فرانسه هر نوع تعقیب نمایندگان موکول به اجازه دفتر پارلمان است. رعایت این اصل به مجلس اطمینان خاطر می‌دهد که تعقیب نماینده به دلیل اخلال در کار مجلس نیست. این اصل در بیشتر کشورهای پیرو نظام حقوقی انگلوساکسون وجود ندارد که این امر به دلیل استقلال بسیار زیاد دادگاه‌های آنجاست.^[۴۶]

 

در انگلستان مصونیت پارلمانی فقط محدود به تعقیب حقوقی نمایندگان می شود و به هیچ وجه به جرایم قابل مجازات سرایت نمی کند. حقوق انگلستان اجازه نمی دهدکه عنوان نمایندگی بتواند استثنائی در برابر قانون مجازات عمومی و اجرای عدالت ایجاد نماید. در فرانسه انقلاب کبیر ۱۷۸۹ مصونیت پارلمانی در امور جزائی را تجویز کرد و در این کشور برخلاف انگلستان ضرورت مصونیت پارلمانی در امور جزائی بیشتر از امور حقوقی احساس و تشخیص داده شده است. اصل ۲۲ قانون اساسی ۱۹۴۶ فرانسه مقرر می‌دارد” در تمام دوره ی نمایندگی هیچ یک از نمایندگان پارلمانی را نمی توان تحت تعقیب جزائی قرار داد و یا آن ها را توقیف کرد مگر با اجازه مجلس مربوطه جز ‌در مورد جرائم مشهود، توقیف و تعقیب نماینده متهم در صورت تقاضای مجلس مربوطه موقوف می شود.^[۴۷]

 

در اصل ۱۲ قانون اساسی مشروطه این اصل آمده است و تعقیب نماینده ‌در مورد فعالیت‌های خارج از حوزه ی وظایف نمایندگی به اطلاع و تصویب سلب مصونیت وی در مجلس نیاز داشت. اما در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران چنین حقی برای نمایندگان به رسمیت شناخته نشده‌است و اصل مربوط به آن در مجلس خبرگان قانون اساسی به دلیل اختلاف نظر زیاد نمایندگان و تعارض با برخی مقررات فقهی تصویب نشد.

 

گفتارسوم:حمایت ازپارلمان دربرابراهانت

 

ازآنجایی که پارلمان محل گفت وگو،مجادله وبحث نمایندگان است ودارای فضای سنگین سیاسی است،ممکن است نمایندگان یاتماشاگران تحت تاثیر قرارگرفته ونسبت به ساحت پارلمان توهینی رامرتکب شوند.حفظ احترام پارلمان جزء وظایف اصلی هیئت رییسه است واین نهاد می‌تواند باتماشاگران توهین کننده ونمایندگانی که درخلال سخنرانی خودبه پارلمان توهین می‌کنند برخوردکند.^[۴۸]

 

فصل دوم: جایگاه رئیس مجلس در نظام تقنینی کشور

 

رئیس مجلس ازسویی مانند سایر نمایندگان مجلس وظایفی بر عهده دارد و دیگر اینکه هنگامی که به عنوان ریاست مجلس انتخاب می شود وظایف و اختیارات خاصی از طریق قانون اساسی و آیین نامه ها بر عهده وی گزارده می شود. رئیس مجلس به عنوان مدیر قوه مقننه وظایفی را بر عهده دارد که در آیین نامه داخلی برای وی تعیین می شود. مدیریت جلسات و دستور افتتاح و اختتام جلسات از مهمترین وظایف خاص وی می‌باشد و از جمله وظایف که بین رئیس و هیئت رئیسه مشترک می‌باشد نظارت بر امور اداری و مالی مجلس، نظارت بر نمایندگان می‌باشد.

 

مبحث اول: تشکیل مجلس شورای اسلامی

 

همچنین در ماده ۱۰ به منظور جلوگیری از انعکاس روانی امر دادرسی و پرهیز از برچسب‌زنی بر طفل مقنن به قاضی اجازه داده است که بتواند حتی در غیاب طفل بزه‌کار در صورتی که مصلحت مقتضی باشد به پرونده او رسیدگی نماید.^[۷۱]

 

بدیهی است همه تدابیر اتخاذ شده مذکور از سوی قانون‌گذار دستیابی به یک هدف عمده را در جریان دادرسی کودک در نظر داشته است و آن هدف جلوگیر از برچسب‌زنی بر کودک می‌باشد. برچسب‌زنی بر کودک در محیط دادگاه مسلماًً در آینده وی و در تعیین شخصیت کودک به عنوان بزه‌کار نقشی تعیین‌کننده خواهد داشت. ‌بنابرین‏ به نظر می‌رسد پیشگیری از زدن برچسب به کودک در محیط دادگاه به عنوان یکی از مکان‌های مهم و تعیین‌کننده می‌تواند در جلوگیری از بزهکاری او در آینده مؤثر واقع گردد.

 

۱-۱۲-۱-۲- برچسب‌زنی در کانون اصلاح و تربیت

 

در اسناد بین‌المللی و در قوانین داخلی اکثر کشورها بر جدا کردن زندان کودکان از بزرگسالان تأکید شده است. قانون تشکیل دادگاه اطفال بزه‌کار در سال ۱۳۳۸ ایجاد کانون اصلاح وتربیت را پیش‌بینی نموده بود. هم‌اینک ‌بر اساس مواد ۳۴ و ۳۵ آیین‌نامه امور زندان‌ها اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب ۱۳۶۱ کانون اصلاح وتربیت برای نگهداری و تربیت و تهذیب متهمین و محکومین کمتر از ۱۸ سال تشکیل شده است.^[۷۲]

 

کانون اصلاح و تربیت بدان جهت که یکی از محل‌هایی است که کودکان به طور دسته‌جمعی اوقات صبح تا شب را در آن سپری می‌کنند و ممکن است از جرایمی که انجام داده‌اند توسط دیگر دوستان مطلع شده و بر یکدیگر برچسب بزنند. ‌بنابرین‏ یکی از اقدامات می‌تواند آموزش به کودکان برای محرمانه نگه‌داشتن اطلاعات خود و دیگر دوستان خود می‌باشد تا از انگ زدن بر یکدیگر خودداری کنند. مسلم است که عهده‌داران تعلیم و تربیت کودک در کانون باید آموزش‌های لازم را پیش از ارتباط با کودک کسب کرده باشند تا آنان نیز از برچسب‌زنی به کودک بپرهیزند.

 

۱-۱۲-۱-۳- برچسب‌زنی در مراکز پلیس

 

پلیس مسئول حفظ نظم و آرامش در اجتماع، کشف جرم، دستگیری بزهکار و پیشگیری از وقوع جرایم است. مهمترین تحولاتی که در ربع قرن گذشته ‌در مورد معیارهای مختلف برخورد با کودک دچار تحول اساسی شده است توجه به نقش پلیس در برخورد با کودکان بزه‌کار بوده است، چرا که بیشتر برخوردها همراه با خشونت فیزیکی و گفتاری همراه بوده است.^[۷۳]

 

نظریه برچسب‌زنی، علاوه بر تأثیرگذاری فراوان بر روی دیدگاه‌های مارکسیستی، فمینیستی، انتقادی و جمهوری‌خواه در علم جرم‌شناسی، نظریه یاد شده تأثیرات فراوان و بارزی درمورد توسعه و تحول اقدامات پلیسی داشته است. برنامه های یاد شده به طور کلی رعایت احترام در ارتباط با کودکان و جوانان را نشان می‌دهد.^[۷۴]

 

امروزه به طور کلی کشورها به سمت تربیت و استخدام پلیس ویژه برای برخورد با اطفال بزه‌کار می‌روند. کشورهایی مانند، سوییس، فرانسه، استرالیا، هلند و… با ایجاد نیروی ویژه پلیس برای مقابله با جرایم اطفال اقدام کرده‌اند. مثلاً در کشور فرانسه مرحله اول رسیدگی به جرایم اطفال با پلیس است و در این مرحله هدف نهایی حمایت از صغیری است که به عنوان مظنون در اختیار پلیس است. در این نظام تحت‌نظر قرار دادن اطفال زیر ۱۳ سال وجود ندارد.^[۷۵]

 

به غیر از مراقبت‌های ویژه که از اطفال از جانب پلیس به عمل می‌‌آید، تعلیم و تربیت پلیس ویژه اطفال تحت‌نظر روانشناسان، جامعه‌شناسان و سایر متخصصان امور مربوط به کودک می‌تواند در پرهیز از برچسب‌زنی به کودک در نظام عدالت کیفری جلوگیری کند. از آنجا که دامنه زیادی از برچسب‌ها درنظام عدالت کیفری و به‌ خصوص در مرحله پلیسی به کودک زده می‌شود، جلوگیری از آن می‌تواند تأثیر به‌سزایی در اصلاح نظام عدالت کیفری و همچنین جلوگیری از خطر برچسب‌زنی بر کودک باشد.

 

از جمله اقدامات پلیس که برای جلوگیری از برچسب‌زنی بر کودک در نظر گرفته شده است را می‌توان شامل، اشکال گوناگون برنامه های پیش از دادگاه، نظیر برنامه های احتیاطی نیروهای پلیس ^[۷۶] که توسط انجمن‌های کمک‌رسانی به کودک ارائه می‌شوند دانست. علاوه بر آن می‌توان از برخی جایگزینی‌های دادگاه نظیر جلسات گروهی خانوادگی^[۷۷]، انجمن‌های کمک‌ به هیئت‌های مشاوره^[۷۸] نظام عدالت کیفری نام برد. در واقع هدف اصلی از این اقدامات این است که کودکان و نوجوانان را از جنبه‌های خشک و رسمی نظام عدالت کیفری دور بکنند و در نتیجه احتمال برچسب‌زنی منفی و بدنام شدن آن ها را کاهش بدهند.^[۷۹]

 

در پژوهشی که محمدرضا گودرزی بر روی سی‌تن از مددجویان مذکر کانون اصلاح و تربیت تهران انجام داده است خاطرنشان می‌سازد به منظور اجتناب از فرایند برچسب‌زنی پلیسی وگسترش آن باید مثل ممالکی چون فرانسه و سوییس در ایران نیز نهاد پلیس اطفال ایجاد شود. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد ‌در مورد برخورد کارکنان نظام کیفری و به ویژه پلیس هفتاد درصد مددجویان تحت پژوهش،‌ با دستگیری و مقصر قلمداد شدن آن ها توسط پلیس موافق بودند و ده درصد کاملاً مخالف بودند و بیست‌درصد هم کاملاً مخالف بودند.^[۸۰]

 

۱-۱۳-برچسب‌زنی ‌در محیط های گوناگون دیگر و مرتبط با کودک

 

۱-۱۳-۱- برچسب‌زنی در محیط‌های ورزشی و تفریحی

 

ورزش از جمله نیازهای اساسی کودکان است و میزان سلامت جسمانی و روانی آنان را می‌توان تابعی از مدت زمانی دانست که ‌به این امر اختصاص می‌دهند. اما ورزش می‌تواند آثار روان‌شناختی گوناگونی بر کودک داشته باشد.^[۸۱] برچسب‌زنی در محیط‌های ورزشی اغلب به کودکانی که دارای جثه‌ای نحیف و چاق نسبت به دیگران می‌باشند زده می‌شود. از طرف دیگر برچسب ممکن است به کودکانی که اندامی نامتناسب دارند یا به گونه ای از معلولیت و دیگر مشکلات جسمانی رنج می‌برند زده شود. در این میان نقش مربی ورزش در پیشگیری از برچسب‌زنی در محیط ورزشی توسط دوستان کودک با جدی گرفتن موضوع و تذکر ضروری به نظر می‌رسد. مطابق یکی از تئوری‌های روانشناسی ارتکاب جرم و بزهکاری می‌تواند ناشی از جبران احساس حقارت درکودک باشد.^[۸۲] محیط‌های ورزشی یکی از محیط‌هایی است که کودک با برچسب‌زنی دیگران بر وی ممکن است دچار احساس حقارت شود یا این احساس در وی تقویت گردد و باعث بزهکاری او در آینده شود.^[۸۳]

 

فصل دوم- آثار برچسب‌زنی بر روابط اجتماعی کودک در دوران کودکی

 

۲-۲۹-۱- مکتب روانکاوی:

 

به عقیده فروید ویژگی خاصی که برای سلامت روان‌شناختی ضروری است خودآگاهی^[۶۳] است یعنی هر آنچه که ممکن است در ناخودآگاهی موجب مشکل شود بایستی خودآگاه شود. به عقیده فروید انسان عادی کسی است که مراحل، رشد روان جنسی را با موفقیت گذرانیده باشد و در هیچ یک از مراحل بیش از حد تثبیت نشده باشد. به نظر او کمتر انسانی متعارف به حساب می‌آید و هر فرد به شکلی نامتعارف است. فروید از دیدگاه روانشناسی شخص نامتعارف را به دو گروه روان نژند^[۶۴] و روان‌پریش^[۶۵] تقسیم می‌کند و هسته مرکزی بیماری روانی را، اضطراب می‌داند. به عقیده فروید نوع مکانیسم‌های دفاعی مورد استفاده افراد سالم، روان نژند و روان‌پریش متفاوت است. شخص سالم از مکانیسم‌های دفاعی، نوع‌دوستی^[۶۶]، شوخ طبعی^[۶۷] پارسایی و ریاضت^[۶۸]، والایش^[۶۹] استفاده می‌کند. (نجات، ایروانی، ۱۳۷۸)

 

کارل. گ.یونگ^[۷۰]: فرایندی که موجب یکپارچگی شخصیت انسان می‌شود فردیت یافتن^[۷۱] یا تحقق خود است. این فرایند خود شدن، فرایندی طبیعی است. این کیفیت در واقع، گرایشی چنان نیرومند است که یونگ آن را غریزه^[۷۲] می‌داند. در انسان فردیت یافته، هیچ یک از وجوه شخصیت مسلط نیست، نه هشیار و نه ناهشیار، نه یک کنش یا گرایش خاص و نه هیچ یک از سنخ‌های کهن، بلکه همه آن‌ ها به توازنی هماهنگ رسیده‌اند. اشخاص فردیت یافته، باید از همه نیروهای سایه^[۷۳] چه ویرانگر و چه سازنده آگاه شوند. باید وجه تاریک طبیعت جوشش‌های حیوانی و ابتدایی خود از قبیل میل به ویرانگری یا خودخواهی را دریابند و بپذیرند. این به معنای تسلیم شدن یا رفتن زیر سلطه آن‌ ها نیست، بلکه صرفاً پذیرش وجود آن‌ ها است. گام بعدی فرایند فردیت یافتن، ضرورت سازش با دوگانگی جنسی روانی است. مرد باید آنیما^[۷۴] (خصایص زنانه) و زن آنیموس^[۷۵] (خصایص مردانه­اش) را بیان کند. ویژگی دیگر یکپارچگی خود^[۷۶] است. همه جنبه‌های شخصیت یکپارچگی و هماهنگی می‌یابد به گونه‌ای که همه آن‌ ها بتوانند بیان شوند (همان منبع).

 

آلفرد آدلر^[۷۷]: زندگی به عقیده آدلر، بودن نیست بلکه شدن است. آدلر به انتخاب مسئولیت و معناداری مفاهیم در شیوه زندگی^[۷۸] اعتقاد دارد شیوه زندگی افراد را متفاوت می‌داند. محرک اصلی رفتار بشر هدف‌ها و انتظار او از آینده است. هدف انسان نیاز به سازگاری با محیط و پاسخ‌گویی به آن است. فرد سالم به عقیده آدلر از مفاهیم و اهداف خودش آگاهی دارد و عملکرد او مبتنی بر نیرنگ و بهانه نیست، او جذاب و شاداب است و روابط اجتماعی سازنده و مثبتی با دیگران دارد. فرد دارای سلامت روان به نظر آدلر، روابط خانوادگی صمیمی و مطلوبی دارد و جایگاه خودش را در خانواده و گروه‌های اجتماعی به درستی می‌شناسد. همچنین فرد سالم در زندگی هدفمند و غایت مدار است و اعمال او مبتنی بر تعقیب این اهداف است. غایی‌ترین هدف شخصیت سالم، تحقق خویشتن است. از ویژگی‌های دیگر سلامت روان‌شناختی این است که فرد سالم مرتباً به بررسی ماهیت اهداف و ادراکات خودش می‌پردازد و اشتباه­هایش را برطرف می‌کند. چنین فردی خالق عواطف خودش است نه قربانی آن‌ ها، آفرینش گری و ابتکار فیزیکی، از ویژگی‌های دیگر این افراد است. فرد سالم از اشتباه­های اساسی پرهیز می‌کند. اشتباه­های اساسی شامل تعمیم مطلق، اهداف نادرست و محال، درک نادرست و توقع بی‌مورد از زندگی، تقلیل یا انکار ارزشمندی خود و ارزش‌ها و باورهای غلط می‌باشد (همان منبع).

 

اریک اریکسون^[۷۹]: به عقیده اریکسون سلامت روانشناختی اصولاً نتیجه عملکرد قوی و قدرتمندی “من”^[۸۰] است.”من” عنوان و مفهومی است که نشان‌دهنده توانایی یکپارچه‌سازی اعمال و تجارب شخص به صورت انطباقی و سازشی است. من، تنظیم کننده درونی روان است که تجارب فرد را سازمان‌دهی می‌کند و در نتیجه از انسان در مقابل فشارهای نهاد^[۸۱] و من برتر^[۸۲] حمایت می‌کند. هنگامی که رشد انسان و سازمان‌های اجتماعی به نحو متناسب هماهنگ شود، در هر کدام از مراحل رشد روانی _ اجتماعی توانایی‌ها و استعدادهای مشخصی ظهور می‌کند. به طور خلاصه نام هر مرحله و توانایی مرتبط با آن را ذکر می‌کنیم (همان منبع).

 

۱٫ مرحله اعتماد در برابر عدم اعتماد^[۸۳]: توانایی مرتبط با این مرحله امید^[۸۴] است.

 

۲٫ مرحله خودمختاری در برابر شرم و تردید^[۸۵]: توانایی مرتبط با این مرحله اراده^[۸۶] است.

 

۳٫ مرحله ابتکار در برابر احساس گناه^[۸۷]: توانایی مرتبط با این مرحله هدف^[۸۸] است.

 

۴٫ مرحله کارایی در برابر احساس حقارت^[۸۹]: توانایی مرتبط با این مرحله شایستگی^[۹۰] است.

 

۵٫ مرحله هویت‌یابی در برابر سردرگمی نقش^[۹۱]: توانایی مرتبط با این مرحله وفاداری^[۹۲] است.

 

۶٫ مرحله صمیمیت در برابر کناره‌جویی^[۹۳]: توانایی مرتبط با این مرحله عشق^[۹۴] است.

 

۷٫ مرحله تولید در برابر رکود^[۹۵]: توانایی مرتبط با این مرحله مراقبت^[۹۶] است.

 

۸٫ مرحله کمال در برابر یاس و ناامیدی^[۹۷]: توانایی مرتبط با این مرحله خردمندی^[۹۸] است.

 

به عقیده اریکسون سلامت روانشناختی هر فرد به همان اندازه است که توانسته توانایی متناسب با هر کدام از مراحل زندگی را کسب کند.

 

اریک فرام^[۹۹]: فرام تصویر روشنی از شخصیت سالم به دست می‌دهد چنین انسانی عمیقاً عشق می‌ورزد، آفریننده است، قوه تعقلش را کاملاً پرورانده است، جهان و خود را به طور عینی ادراک می‌کند، حس هویت پایداری دارد، با جهان در پیوند است و در آن ریشه دارد. فرام شخصیت سالم را دارای جهت‌گیری بارور می‌داند. فرام با کاربرد واژه جهت‌گیری این نکته را می‌گوید که جهت‌گیری گرایش یا نگرش کلی است همه جنبه‌های زندگی، یعنی پاسخ‌های فکری، عاطفی و حسی به مردم و موضوع‌ها و رویدادها را، خواه در جهان و خواه در خود، در بر می‌گیرد. بارور بودن یعنی به کار بستن همه قدرت‌ها و استعدادهای بالقوه خویش. چهار جنبه شخصیت سالم، در روشن ساختن مراد فوام از جهت‌گیری بارور مؤثر است. این چهار جنبه عبارتند از: عشق بارور^[۱۰۰]، تفکر بارور^[۱۰۱]، خوش بختی و وجدان اخلاقی^[۱۰۲] (همان منبع).

 

عشق بارور، لازمه‌اش رابطه آزاد و برابری بشری است. طرفین رابطه می‌توانند فردیتشان را حفظ کنند. عشق بارور از ۴ ویژگی مهم برخوردار است: توجه، احساس مسئولیت، احترام و شناخت. تفکر بارور مستلزم هوش، عقل و عینیت است. خوش بختی بخشی جدایی‌ناپذیر و پیامد زیستن موافق جهت‌گیری بارور و همراه همه فعالیت‌های زایا است. فرام میان دو نوع وجدان اخلاقی که عبارتند از: وجدان اخلاقی قدرت‌گرا و وجدان اخلاقی انسان‌گرا فرق گذاشته است. وجدان اخلاقی قدرت‌گرا، نمایان گر قدرت خارجی درونی شده است که رفتار شخص را هدایت می‌کند. وجدان اخلاقی انسان‌گرا تداعی خود است و از تأثیر عامل خارجی آزاد است (همان منبع).

 

۲-۲۹-۲- مکتب انسان‌گرایی